Fa\u0142szywi fani na Facebooku i fa\u0142szywi obserwatorzy na Instagramie nie s\u0105 nowym zjawiskiem - fa\u0142szywe recenzje produkt\u00f3w w sklepach internetowych to r\u00f3wnie\u017c znany od dawna problem. Przewa\u017ca jednak opinia, \u017ce podr\u00f3bki s\u0105 bezu\u017cyteczne i to tylko strata pieni\u0119dzy. Pytamy: czy to prawda?<\/p>\n\n\n\n
Obserwuj\u0105cy stali si\u0119 rodzajem waluty, nie tylko na Instagramie. Je\u015bli chcesz zacz\u0105\u0107 dzia\u0142a\u0107 jako influencer i zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do agencji, naprawd\u0119 musisz mie\u0107 wielu fan\u00f3w. W ko\u0144cu firmy, kt\u00f3rych produkty s\u0105 umiej\u0119tnie lokowane przez influencer\u00f3w, chc\u0105 robi\u0107 dobre interesy. Dostawcy, kt\u00f3rzy oferuj\u0105 fa\u0142szywych obserwuj\u0105cych, r\u00f3wnie\u017c robi\u0105 \u201cdobry interes\u201d. W ofercie r\u00f3wnie\u017c: fa\u0142szywe polubienia stron na Facebooku, retweety na Twitterze, komentarze i oceny w Google i sklepach internetowych. Ale czy to naprawd\u0119 tylko marginalne zjawisko, jak wielu twierdzi, czy te\u017c kupowanie fa\u0142szywych polubie\u0144 jest nie tylko powszechn\u0105 praktyk\u0105, ale by\u0107 mo\u017ce nawet niezb\u0119dn\u0105 w dzisiejszym marketingu online? Trudna hipoteza, kt\u00f3r\u0105 chcemy zilustrowa\u0107 na r\u00f3\u017cnych przyk\u0142adach z psychologii.<\/p>\n\n\n\n
Je\u015bli korzystasz z wybranej wyszukiwarki z wyszukiwanym has\u0142em \u201ckup fan\u00f3w na Facebooku\u201d, SERPy wy\u015bwietlaj\u0105 z jednej strony r\u00f3\u017cnych dostawc\u00f3w, a z drugiej szereg blog\u00f3w i platform, kt\u00f3re generalnie odradzaj\u0105 kupowanie fa\u0142szywych polubie\u0144 i komentarzy bez zastrze\u017ce\u0144. Wydaje si\u0119 jednak, \u017ce wiele os\u00f3b nie daje si\u0119 zwie\u015b\u0107 tej radzie (p\u00f3\u017aniej wyja\u015bnimy, czy ta rada jest m\u0105dra, czy nie), poniewa\u017c istniej\u0105 odpowiednie badania, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 jasnym j\u0119zykiem i obalaj\u0105 t\u0119 opini\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dane SRF<\/a> przeanalizowa\u0142a 115 g\u0142\u00f3wnych influencer\u00f3w na Instagramie pod k\u0105tem fa\u0142szywych obserwuj\u0105cych w 2017 roku. Zastosowano algorytm, kt\u00f3ry uwzgl\u0119dnia\u0142 r\u00f3\u017cne wskaz\u00f3wki okre\u015blone wcze\u015bniej przez badaczy. Wynik:<\/p>\n\n\n\n \u201cNajwyra\u017aniej wszyscy influencerzy maj\u0105 pewien odsetek fa\u0142szywych obserwuj\u0105cych\u201d, pisze SRF w artykule na swojej stronie internetowej.<\/p>\n\n\n\n Naukowcy odkryli, \u017ce rzeczywisty odsetek fa\u0142szywych obserwuj\u0105cych na Instagramie wynosi zwykle od 5 do 25 % - istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c warto\u015bci odstaj\u0105ce z ponad 25 %. Wydaje si\u0119, \u017ce im wy\u017csza liczba obserwuj\u0105cych, tym wy\u017cszy odsetek podr\u00f3bek. Zapytani o ten temat, wielu influencer\u00f3w (i ich agencji) stwierdzi\u0142o, \u017ce nie wiedz\u0105, sk\u0105d pochodz\u0105 te podr\u00f3bki i \u017ce jest to postrzegane jako uci\u0105\u017cliwe - w ko\u0144cu kto\u015b inny mo\u017ce kupi\u0107 podr\u00f3bki dla dowolnego profilu.<\/p>\n\n\n\n Wielu przeciwnik\u00f3w podr\u00f3bek twierdzi, \u017ce fa\u0142szywe profile mo\u017cna rozpozna\u0107 od razu lub najp\u00f3\u017aniej za pomoc\u0105 bezp\u0142atnych narz\u0119dzi online. Takie narz\u0119dzia analizuj\u0105 na przyk\u0142ad kraj pochodzenia profili. Je\u015bli wi\u0119kszo\u015b\u0107 fan\u00f3w niemieckiej strony na Facebooku to profile z Indii, Bangladeszu lub innych kraj\u00f3w nieniemieckoj\u0119zycznych, prawdopodobnie dokonano wielu zakup\u00f3w. Drug\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 jest interakcja: je\u015bli strona lub profil ma wiele polubie\u0144, ale interakcja jest bardzo niska, powinno to wydawa\u0107 si\u0119 dziwne.<\/p>\n\n\n\n \u201cProblem\u201d: dzi\u0119ki dostawcom fa\u0142szywych fan\u00f3w i obserwuj\u0105cych mo\u017cna wybra\u0107 kraj, z kt\u00f3rego maj\u0105 pochodzi\u0107 profile (tj. r\u00f3wnie\u017c z Niemiec), a tak\u017ce kupi\u0107 interakcj\u0119 w tym samym czasie. Polubienia post\u00f3w, udost\u0119pnienia lub retweety, komentarze i tym podobne: wszystko jest dost\u0119pne - i to po \u015bmiesznie niskich cenach. Oczywiste oznaki fa\u0142szywych fan\u00f3w mo\u017cna zatem w pewnym stopniu zniwelowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Ale dlaczego ten rynek kwitnie? Czy kupuj\u0105cy s\u0105 naprawd\u0119 zainteresowani tylko podbudowaniem w\u0142asnego ego, twierdz\u0105c, \u017ce maj\u0105 du\u017cy zasi\u0119g, czy te\u017c jest w tym co\u015b wi\u0119cej?<\/p>\n\n\n\n W swoim badaniu \u201cMass Psychology and Ego Analysis\u201c Zygmunt Freud zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ludzie dostosowuj\u0105 swoje zachowanie i opinie do \u015brodowiska, w kt\u00f3rym si\u0119 znajduj\u0105. Oznacza to, \u017ce je\u015bli grupa ludzi wywiera na nas presj\u0119, mo\u017cemy zmieni\u0107 nasze osobiste nastawienie, a tym samym nasze zachowanie, aby unikn\u0105\u0107 izolacji spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n Innym przyk\u0142adem si\u0142y grupy jest eksperyment konformizmu, kt\u00f3rego wyniki zosta\u0142y opublikowane przez polsko-ameryka\u0144skiego psychologa Gestalt i pioniera psychologii spo\u0142ecznej Solomona Ascha w 1951 roku. Dzi\u0119ki temu badaniu, kt\u00f3re by\u0142o wielokrotnie powtarzane w r\u00f3\u017cnych formach w ci\u0105gu nast\u0119pnych dziesi\u0119cioleci, udowodni\u0142, \u017ce osoba \u015bwiadomie odbiega od poprawnej odpowiedzi tylko po to, aby zaakceptowa\u0107 opini\u0119 grupy wok\u00f3\u0142 niej. Wykaza\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wi\u0119ksza grupa generuje wi\u0119kszy konformizm ni\u017c mniejsza spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Ludzie przebywaj\u0105cy na platformach medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych r\u00f3wnie\u017c tworz\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra nas otacza i jest w stanie kierowa\u0107 naszymi my\u015blami i dzia\u0142aniami. Podobnie jak w \u015bwiecie analogowym, w Internecie istnieje pragnienie akceptacji i przynale\u017cno\u015bci do grupy. Poniewa\u017c fa\u0142szywe polubienia post\u00f3w, stron lub profili tworz\u0105 rodzaj \u201cpresji r\u00f3wie\u015bniczej\u201d, prawdziwe polubienia i prawdziwa interakcja materializuj\u0105 si\u0119 szybciej ni\u017c bez kupionych \u201copinii\u201d.<\/p>\n\n\n\n W 2012 roku Peter Michael Bak i Thomas Ke\u00dfler z Fresenius University of Applied Sciences w Kolonii opublikowali wyniki badania \u201eLubi\u0119 to, je\u015bli ty to lubisz! Efekty zgodno\u015bci na Facebooku<\/a>\u201c. Opr\u00f3cz wspomnianego wy\u017cej eksperymentu zgodno\u015bci przeprowadzonego przez Solomona Ascha, badanie opiera si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na teorii spirali milczenia autorstwa Elisabeth Noelle-Neumann, profesor nauk o komunikacji i pionierki demoskopii w Niemczech. Ta teoria opinii publicznej stwierdza, \u017ce ludzie s\u0105 bardziej sk\u0142onni do wypowiadania si\u0119 na dany temat, je\u015bli ich w\u0142asna opinia nie jest sprzeczna z dominuj\u0105c\u0105 opini\u0105 wi\u0119kszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Bak i Ke\u00dfler przeprowadzili sw\u00f3j eksperyment z udzia\u0142em 657 badanych, kt\u00f3rzy korzystaj\u0105 z Facebooka w wolnym czasie - innymi s\u0142owy, zwyk\u0142ych u\u017cytkownik\u00f3w, a nie ekspert\u00f3w od medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, kt\u00f3rzy s\u0105 zaznajomieni z okre\u015blonymi \u015brodowiskami. Badani zostali podzieleni na pi\u0119\u0107 grup wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych kryteri\u00f3w, takich jak intensywno\u015b\u0107 u\u017cytkowania. W trzech z tych pi\u0119ciu grup manipulowano (kupowano) polubieniami na Facebooku. Zadaniem badanych by\u0142o wskazanie na skali, jak bardzo polubili zdj\u0119cie opublikowane na Facebooku. <\/p>\n\n\n\n Wynik badania by\u0142 jasny: im wi\u0119cej polubie\u0144 mia\u0142o zdj\u0119cie, tym pozytywniej by\u0142o oceniane przez badanych. Liczba polubie\u0144 ma zatem bezpo\u015bredni wp\u0142yw na tendencj\u0119 do dostosowywania si\u0119 i ch\u0119\u0107 polubienia samych post\u00f3w lub stron, komentowania ich oraz wywo\u0142ywania tre\u015bci i dzielenia si\u0119 nimi z w\u0142asnymi znajomymi.<\/p>\n\n\n\n Badanie przeprowadzone przez stowarzyszenie bran\u017cowe bitkom wykaza\u0142o, \u017ce opinie klient\u00f3w s\u0105 najwa\u017cniejszym kryterium przy podejmowaniu decyzji o zakupach online. Eksperci uwa\u017caj\u0105 jednak, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 recenzji online jest w\u0105tpliwa. Centrum doradztwa konsumenckiego NRW m\u00f3wi o 98 procentach wszystkich recenzji w sklepach internetowych, zgodnie z raportem na stronie internetowej \u201cWyszukiwarka fakt\u00f3w ARD<\/a>\u201d na temat zmanipulowanych opinii klient\u00f3w. Nie tylko komentarze dla Amazon s\u0105 przedmiotem handlu:<\/p>\n\n\n\n Zakupione recenzje na TripAdvisor, Holidaycheck, eBay i Google s\u0105 r\u00f3wnie\u017c bardzo popularne. Pomimo wielu wska\u017anik\u00f3w i narz\u0119dzi technicznych s\u0142u\u017c\u0105cych do identyfikacji fa\u0142szywych recenzji, dokonanie wyra\u017anego rozr\u00f3\u017cnienia jest mniej lub bardziej niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n Fa\u0142szywe recenzje s\u0105 uwa\u017cane za reklam\u0119 wprowadzaj\u0105c\u0105 w b\u0142\u0105d i dlatego s\u0105 karalne przez prawo, ale poniewa\u017c zwykle nie mo\u017cna udowodni\u0107, kto kupi\u0142 recenzje (je\u015bli w og\u00f3le wyjdzie to na jaw), trudno jest r\u00f3wnie\u017c postawi\u0107 zarzuty. W zasadzie ka\u017cdy internauta mo\u017ce kupi\u0107 oceny, polubienia lub cokolwiek innego dla dowolnej strony internetowej.<\/p>\n\n\n\n Po wyrwaniu si\u0119 z klatki w\u0142asnej opinii i \u015bwiatopogl\u0105du, kt\u00f3ry cz\u0119sto jest tak samo spersonalizowany jak grupa docelowa animowana przez fa\u0142szywe polubienia i oceny, otwiera si\u0119 przed nami prawdziwy iluzoryczny \u015bwiat: kupowane komentarze, fa\u0142szywe polubienia i p\u0142atna konwersja to rzeczywisto\u015b\u0107 i powszechna praktyka w marketingu online. A my idziemy o krok dalej: bez wykorzystania psychologicznych efekt\u00f3w tych podr\u00f3bek, w wielu przypadkach trudno b\u0119dzie zaistnie\u0107 na rynku online, kt\u00f3ry jest (w bardzo du\u017cym stopniu) pe\u0142en k\u0142amstw.<\/p>\n\n\n\nRozpoznawanie fa\u0142szywych fan\u00f3w? Ju\u017c nie takie proste!<\/h2>\n\n\n\n
Si\u0142a mas<\/h2>\n\n\n\n
Presja na dostosowanie si\u0119 i media spo\u0142eczno\u015bciowe<\/h2>\n\n\n\n
Badanie pokazuje: \u201eLubi\u0119, kiedy to lubisz!\u201c.\u201c<\/h3>\n\n\n\n
Zasada zgodno\u015bci dotyczy r\u00f3wnie\u017c zakup\u00f3w online<\/h3>\n\n\n\n
Prawo karne i fa\u0142szywe opinie<\/h4>\n\n\n\n
Wnioski<\/h3>\n\n\n\n